Bệnh cầu trùng trên gà là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến và nguy hiểm nhất ở giai đoạn gà từ 10 – 60 ngày tuổi. Với tỷ lệ chết cao cùng tác hại tàn phá hệ tiêu hóa, bệnh gây thiệt hại kinh tế trầm trọng cho cả mô hình nuôi công nghiệp, bán công nghiệp lẫn chăn thả. Việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh, phát hiện sớm triệu chứng và triển khai quy trình điều trị – phục hồi đúng cách là chìa khóa vàng giúp bảo vệ năng suất đàn gà.

1. Nguyên nhân gây bệnh cầu trùng ở gà

Bệnh do các ký sinh trùng đơn bào thuộc chi Eimeria spp gây ra. Có khoảng 7 chủng cầu trùng chính ký sinh ở từng vị trí riêng biệt trên đường ruột gia cầm:

• Các chủng gây bệnh: E. acervulina, E. brunetti, E. maxima, E. mitis, E. necatrix, E. praecox, E. tenella.
• Cơ chế tác hại: Cầu trùng ký sinh tại ruột non và manh tràng, tàn phá các tế bào thượng bì và vi lông nhung. Tình trạng này khiến ruột không thể hấp thu dinh dưỡng, làm giảm hiệu quả chuyển hóa thức ăn (tăng FCR), gà còi cọc, chậm lớn, suy yếu và chết.
• Bệnh "mở đường" nguy hiểm: Sự tổn thương niêm mạc ruột do cầu trùng tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn cơ hội xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng kế phát như Viêm ruột hoại tử (Clostridium), E. coli, Tụ huyết trùng...

2. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích điển hình

Triệu chứng nhận biết sớm

• Gà giảm ăn, giảm uống rõ rệt, ngưng tăng trọng.
• Biểu hiện ủ rũ, xù lông, sã cánh, ủ co cụm và uống nhiều nước.
• Tiêu chảy nặng: Phân lẫn máu tươi hoặc phân toàn máu.
• Ở thể nhẹ, gà nhợt nhạt, mất sắc tố da, lông, niêm mạc; tăng nguy cơ mắc viêm ruột hoại tử.
• Gà sống sót sau thể nặng dù phục hồi sau 10–14 ngày nhưng khó khôi phục lại năng suất ban đầu.

Bệnh tích đặc trưng tại manh tràng

• Máu tích tụ nhiều trong lòng manh tràng, manh tràng sưng to, có các nốt xuất huyết nhìn rõ qua thành ruột.
• Ở giai đoạn sau cấp tính, bên trong manh tràng xuất hiện kén cứng chứa máu đông, vụn tế bào và noãn nang cầu trùng.

3. Biện pháp phòng bệnh cầu trùng hiệu quả và tiết kiệm

Phòng bệnh chủ động giúp giảm thiểu tối đa chi phí điều trị và nguy cơ tổn thất đầu con:

• An toàn sinh học: Bố trí giày/ủng riêng khi vào khu vực nuôi. Nền chuồng cao cách đất tối thiểu 30cm.
• Quản lý thiết bị: Thường xuyên điều chỉnh độ cao máng ăn, máng uống sao cho miệng máng cao bằng lưng gà.
• Xử lý nền chuồng: Giữ đệm lót luôn khô ráo, giảm ẩm nền chuồng bằng BKT CLEAN (liều 100g/m²) để tiêu diệt noãn nang cầu trùng.
• Phun sát trùng: Định kỳ 1–2 lần/tuần vào thời điểm khô nóng nhất trong ngày bằng IDOPHOR (liều 3ml/L nước).

4. Phác đồ điều trị và phục hồi đường ruột toàn diện

Khi phát hiện bệnh, cần áp dụng đồng bộ các bước xử lý sau:

Bước 1: Tiêu diệt cầu trùng và ngăn ngừa vi khuẩn kế phát

• Đặc trị cầu trùng: Dùng DICLAZU PLUS với liều 1ml/15kg thể trọng/ngày, cho uống liên tục 3 ngày, nghỉ 2 ngày, sau đó uống tiếp 1 ngày.
• Để phòng viêm ruột hiệu quả: kết hợp BMD PREMIX với liều 300–500g/tấn thức ăn/ngày.

Bước 2: Trợ lực, cầm máu và tái tạo niêm mạc ruột

Sau khi bị cầu trùng tấn công, niêm mạc ruột bị tổn thương nghiêm trọng. Việc phục hồi hình thái ruột là yếu tố quyết định giúp gà nhanh bắt kịp đà tăng trưởng:

• Cầm máu & Tăng sức đề kháng: Bổ sung VITAMIN K (1g/2L nước) giúp cầm máu nhanh, kết hợp GLUCO-KC (2g/1L nước) giúp bù năng lượng và giảm cắn mổ.
• Giải độc cơ thể: Dùng AVITOXIN (2–4ml/1L nước) liên tục cho đến khi đàn gà hồi phục hoàn toàn.
• Tái tạo lông nhung ruột: Bổ sung BUTYRIN LIQUID (0.5–1ml/1L nước) – ứng dụng công nghệ este hóa Acid butyric giúp kích thích mọc lại vi lông nhung, dày thành ruột, đồng thời ức chế hại khuẩn (E. coli, Salmonella), giúp gà hồi phục năng suất tối đa.

5. Kết luận

Bệnh cầu trùng trên gà tiến triển rất nhanh và để lại hậu quả lâu dài trên đường ruột. Việc kiểm soát tốt độ ẩm chuồng trại kết hợp phác đồ điều trị trúng đích và phục hồi niêm mạc ruột kịp thời sẽ giúp người chăn nuôi giữ vững đầu con, tối ưu chỉ số FCR và đảm bảo lợi nhuận.